REKTORUN BAXIŞ AÇISI

REKTORUN BAXIŞ AÇISI (3)

Dünya Müqavimət Poeziyasında “Qarabağ Müqavimət Şeri”nə ötmə baxış (İkinci Bölüm)

Yazar: Mehdi Nalbəndi

 

Iran İslam İnqilabından sonra və 80-ci on illikdə, üz verən İrana qarşı hucum və İran xalqının müqəddəs müdafiə günlərində zühura gələn  " Müqəddəs Müdafiə Şeri " aşura şerinə söykənərək, inkişaf etdi və dünyanın Müqavimət Ədəbiyyatının misilsiz parlaq səhifələrini özünə həsr etdi.

Ustad Seyyed Mohəmməd Hüseyn Şəhriyar, Həmid Səbzvari, Əli Müəllim, Qeysər Əminpur, Seyyed Həsən Hüseyni, Mürtəza Əmiri İsfəndiqə, Seyyed Qasim Nazimi, Cəlal Muhəmmədi, Hüseyn İsrafili Və Əli Rza Qəzvəni bu şerin nümayəndələrindən saymaq olar.

Digər tərəfdən Təbrizdə bəzi şairlər elə İslam İnqilabının zəfər çalması günlərindən Belə, müqavimət şerində zəngin əsərlər yazıb, yaratdılar. "Səhənd" Təxəllüs edən Bulud Qaraçorlu "Şanlı İmam" şerində İmam Xomeyni həzrətlərini Xitab edərək, Yazdı: 

 

Sənə Ruhullah Adın Verdi Şəhid Olmuş Atan

Nəfəs Həqdəndi, Həqiqətdə də Ruhullahsan

Ey Qara Qəlblərə Aydın İnam Nuru Saçan

Sənə Şayandı Bu Şövkət Bu Məqam

Ey Yazıq Kütlələrin Rəhbəri Ey Şanlı İmam

Ey Əlinin Xələf Oğlu Sənə Minlərcə Salam

 

Sən Elin Qərnlər Ağzında Qalan Həq Sözsən

Sən Qaranlıqlar Ara Həqqi Görən Həq Sözsən

Həq Qolu, Həq Əli, Həq Carçısı Həqqin Özüsən

Həq Gücü ilə Vuruşanmazdı Bu İyrənc Nizam

Ey Yazıq Kütlələrin Rəhbəri Ey şanlı İmam

Ey Əlinin Xələf Oğlu Sənə Minlərcə Salam

 

Mən " SƏHƏNDƏM"  Əyilənməz Yada Tufanlı Başım

El bilir Haqlı Döyüşlərdə Keçib Çoxlu Yaşım

Öpürəm Mən Səni Ey Dönməzim Ey Cəbhədaşım

Ey Əlinin Xələf Oğlu Sənə Minlərcə Salam

Ey Yazıq Kütlələrin Rəhbəri Ey Şanlı İmam

 

 

Yaxud Ustad Şəhriyar Şəhidlər analarına xitabən belə dilə gəlir:

 

Gedək səddami kafirlə cihadə

yıxax bu bi mürüvvət ev Yıxanı

Bu Gün Kərb O Bəla Viran olubdur

Hüseyn öz qanına ğəltan olubdur

 

Hüseyn Zəvvarının Qurtardı Səbri

Qıraq Bu Qurdları, Kaftarı, Bəbri

Açaq yol Kərbəlayə, Kazemeynə

Çəkək Ağuşə O Şeş Quşə Qəbri

Bu Gün Kərb O Bəla viran Olubdur

Hüseyn Öz Qanına ğəltan Olubdur

 

Ana! Oğlun Şəhid Oldu Mübarək

Şəhadətlə Səed Oldu Mübarək

ümide Cənnətin Tapdın, Da Səndən

Cəhənnəm Na ümüd Oldu, Mübarək

Belə Toy Kim Görüb Dünyadə Qasim

Toyu Yasə Dönən Şəhzadə Qasim

 

Ancaq müqəddəs müdafiə janrında və Azərbaycan türkcəsində qələmə alınan ən zəngin və qalarğı əsəri təqdim etməkdə, gərək Təbrizli şair Səməd Qasimpurun "ĞAVVASLAR" yaxud "SU QURBANLARI"  əsərini qeyd edək. Bu poema, 1985-ci ildə, Ərvənd çayının kənarında yazılsada, hələ ki hələdir şəhidlər anaları dilinin əzbəridir və dillərdən düşməyib. Həmin ürəkləri oxşayan poemadan Bəzi Bölümlər:

 

… gün çönüb axşam olub yetədi mulaqat zəmanı

başladı verdi yanıq səslə, Müəzzin bir Azanı

bir azan ki salırı lərzəyə canı

hamının qaynadı qanı

sankı zəhra (s.ə) buyuran ləhəzə bilal verdi azanı

xanmın son nəfəsi, az qalırı ayrıla canı

bilalın axır azanı

xanmın çıxmada canı

...  mövc gəhvarəsi ğəvvaslara, lay lay oxuyurdu

o qocalmış qarı da, rəngli kəmanın toxuyurdu

necə sızğın oxuyurdu:

lay lay ey cəbhələrin yorğunu, ey xəstə cavanlar

lay lay ey şəhədi şəhadtdən içib kamə çatanlar

lay lay ərvənd kənarında qızıl qanə batanlar

xoş yatın ey quru topraqların üstündə yatanlar

xoş yatın yaxşı yatıbsız

yaxşı baş fikrin atıbsız

yaxşı cananə çatıbsız

 

 

Ancaq, Qarabağa gəldikdə bu işğal olunmuş ərazinin işğalından sarı şairlərdə dilə gəlib, işğalı və işğalçılığı tənqid atəşinə tutub, sazişkarlığa qarşı etirazlarını göstərdilər. Ola bilsin qarabağa aid şerlərin bəzilərində, yalnız soy və soyçuluq  və torpaq və torpaqçılıq pəncərəsindən bu məsələyə yanaşsınlar.

Qarabağ mövzusu ilə bağlı ədəbiyyat tarixində gahdan Baxtiar Vahabzadə “Qarabağ Atı”ndan söz açaraq “1956-cı ildə İngiltərə kraliçasına Qarabağ atı - "Zaman" hədiyyə göndərilmişdi” deyə yazir :

 

Cıdır düzü...

Sinəsində at oynaqlar,

Cıdır düzü -

İgidliyin arayışı -

Üstündə də nal ləpiri möhür bağlar.

Qarabağın cins atları -

hünərimin kişnərtisi,

Toppuzların gurultusu,

Qılıncların parıltısı,

Neştər səsi!

Qarabağın kürən atı –

Döyüşlərdə arxasıdır

Koroğlunun,

Bayandurun.

Cilovunu gəmirdimi,

hünəriniz varsa əgər o qızmamış,

Qamçıların hədəsinə dayandırın!

Kişnədimi o uçacaq.

Kişnərtisi - qanadları!

Qamçı vurma!

Qamçı yola gətirənni cins atları?

Zaman keçdi,

Zəmanəmdə "Qırat", "Dürat", "Zaman" oldu

İgidliyi kitablara köçürüldü.

Yaddaşlarda unuduldu.

"Zaman" atım, aman atım!

Keçmişimdən bu günümə amanatım!

Avtomobil zamanında

Niyə, axı, sənin adın "Zaman" oldu?

Geriyəmi döndü zaman,

Məgər raket-kaman oldu?

 

Bəxtiarın hamin şerində davaminda qarabağ və ona aid olan hər nə varsanı Taqdis olunur və  qarabağın atı "Qırat" və "Dürat"la müqayisə olunur:

 

"Qırat", "Dürat"

İndi nədir?

Ekzotika, eksponat!

Dövrümüzdə nə deməkdir

Kral, ya da kraliça?

Öz əvvəlki hökmündəmi

bu gün yenə

Britaniyada kraliça?

Kraliça Yelizaveta

Yelləndikcə

Arasında göyün, yerin,

Nəfəs alır havasıyla

Ötüb keçən təmtəraqlı əsrlərin.

O bəyənmir

Asfalt üstə quş tək süzən maşınları,

Göydə gəzən maşınları.

İstəyir ki,

Əsrin dəli sürətini unuda o,

Keçən əsrin duyğulara sığal çəkən

Ahənginə dəm tuta o.

Karetada seyrə çıxır,

At saxlayır.

O, dünənin ölüsünü

kəfənləmək əvəzinə

Sabahının körpəsi tək qundaqlayır.

Öz kökünə qayıtmaqla

güman edir

Öz əsrini qabaqlayır.

Ekzotika vurğunudur

Kraliça Yelizaveta.

Səyahətə çıxan zaman

qamçı vurmaz o hər ata!

Meyl salıb Qarabağdan

Töhfə kimi gətirilən

Kəhər ata!

"Zaman" yatmır ipə, sapa,

Dirək olub kişnərtisi yerə, göyə.

 

Bu kimi şerlərin ədəbi özəlliklərini danmayaraq onları Vətənə va Yurda və onlara fəxr etməyə aid görməklə belə, ancaq onları Müqavimət şeri kimi hesab etmək olmur niə ki xalqı dözümə çağırma, təcavüzkarı təhqir etmə, düşmənin əhval ruhiyyəsini dağıtma, və bu şerin müəllifələrindən olan digər kompunentləri onda görmək olmur.

Ancaq qarabağ Məsələsinə aid şerlərdə ən aydın nümunələrdə Gözə çarpır ki, həmin şerlərdə şair azadəlik və cövmərdlikdən danışaraq, dünyəvi və dini bir monoloqla danışıb, Dünya ilə dialoqa Başlayır.

Şübhəsiz bu şerlərin ən aydın nümunəsini "Baba Pünhan"-ın şerində görmək olur. Pünhan və Sayirə bu kimi şairlərin şerlərindən nümunələrin bu kitabda verilməsi üzrə, burada yalnız babadan bir şerin bir parçasını verir və bu ön sözə son qoymaq qərarına gəlirəm.

 

Məni udsun qara torpağ, Qarabağ getsə əgər,

Yoxdur haqqım mən olum sağ, Qarabağ getsə əgər.

 

Nə qədər qız-gəlinim düşdü əsir göz görəsi,

Yaz mənim qəbrimə alçaq, Qarabağ getsə əgər.

 

Dərd vətən dərdidi, bağ dərdi çəkənlər alacaq,

Özgə bir yerdə gözəl bağ, Qarabağ getsə əgər.

 

... Belə sırlı və müəmmalı gedişnən, Pünhan,

Ümüd Allahadır ancaq, Qarabağ getsə əgər.

 

Qarabağ şerinin Müqavimət kompunentlərinə malik olan hissəsi ürək yandırıcı və zəfəri əldə etməkdən sarı döyüşə girməyə çağırandır. Bir dinləyin Qəşəm Nəcəfzadəni :

 

Mən bilmirəm axşam nədi, gün nədi?

Qız- gəlinin əsir- yesir gündədi.

Şuşam getdi, bir balam var, dinmədim,

Mənim kimi balan ölsün, ay Vətən!

 

Al qılıncı, vur düşməni böl iki,

Bu düşmənlər səni elə bölüb ki ...

İndən belə şer vaxtı deyil ki,

Bu şeri yazan ölsün, ay Vətən!

 

Yaxud Nərmin Kamalın “Simptomlar” şeri :

 

… yumurta əvəzinə yumurta tozu

süd əvəzinə süd tozu şorba əvəzinə şorba tozu

yeyilən bu günlərdə

kim ki İsrailin bayrağını nəcisə soxur

gözümün dostudur

amma bizim kəşfiyyat kimi çəpiş məxluq yoxdur

dostunu düşmənini ayırmır

İsraillə tərəfdaşlıq qurur.

 

Bu kitab, qarabağ müqavimət şerindən söz açır və onunla bərabər həmin janrın digər nümunələrindən isə təqdim edir.

Bu kitabın səmərə gəlməsində, Səmira Xanım Delaram, Saleh Səccadi və Əbolfəzl Əlai Cənablarından təşəkkürümü bildirməyi üzərimdə olan borc kimi sanıb, onlara minnətdarlığımı bildirirəm. Son Söz dahi Rəhbər Ayətullah Xamneyi nindir ki : “QARABAĞ İslam Torpağıdır”.

 

Qarabağın tam Azadlığı Ümüdi ilə.

 

15 Mart, 2018

Təbriz – Mehdi Nalbəndi

 

Dünya Müqavimət Poeziyasında “Qarabağ Müqavimət Şeri”nə ötmə baxış (İkinci Bölüm)

Dünya Müqavimət Poeziyasında “Qarabağ Müqavimət Şeri”nə ötmə baxış (Birinci Bölüm)

Yazar Mehdi Nalbəndi

 

İAZAH:

Bu məqalə “QARABAĞ MÜQAVİMƏT ŞERİ” adlı bir kitabin ön sözü kimi olaraq həmin kitab, qarabağ müqavimət şerindən söz açır və onunla bərabər həmin janrın digər nümunələrini isə təqdim edir.

Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim.

Birinci dəfə olaraq ikinci dünya müharibəsində Fransız partizan şairlər, fransanın Nazi ordusu vasitəsi ilə işğal olma zamanı, işğalçılara qarşı yazdıqları şerləri  "Müqavimət Şeri"  yaxud  "Müqavimət Poeziyası"  adlandırdılar. Bu baxımdan müqavimət şeri sona çatmış bir janrdır. Ancaq sonralar Fələstinli şair  "Qəssan Kənfanı "  sionist işğalçılara qarşı yazılan şerləri “Ədəb-Əl-Müqavimə” adlandıraraq, bu şerin diriliyindən xəbr verdi.

 

Müqavimət poeziyasının müxtəlif kompunentləri vardır. Xalqı dözümə çağırma, təcavüzkarı təhqir etmə, düşmənin əhval ruhiyyəsini dağıtma, dini və milli miflərdən faydalanmaqla xırdaca zəfərləri böyük və geniş əks etdirmə və əks halda düşmən vuran zərbələri az göstərmə, ümum məfkurələri həyəcanladırma məqsədi ilə hiss incəlikləri və duyğusal detalları yaratma, milli mahnılar və marşlar istehsal etmə, ümüdsizlik və çaşqınlığa yol verməmə və dirçəliş naminə davamlı çalışmalar müqavimət poeziyasının kompunentlərindəndir. Bu özəllikləri nəzərə aldıqda  "Müdafiə" Şerini  "Müqavimət Poeziyası"-nın bir qolu kimi adlandırmaq olar.

 

 Müqavimət poeziyasının global komandaları vardır. İrlandiyalı  "Fani Parnel"-in vətəni haqda nigəranlığını, İtalian  "Cüziə Ongrati", Misirli  "Həsən Fəthəlbab", Vyetnam  "Ciang Nam", El-Salvadorlı  "Alxandro Gaze-Ra"  yaxud Məcar  "Şandor Petyofi"-nin nigərançılığı ilə eyn görürük. Azadlıq və onun məfhumu Albanialı  "Əsəd Məküli"-nin dilində eləcə müqəddəs sayılır ki isveçcə "Deg Marşuld", Yunanistanlı  " Joan Baez ", və Tacik " Mehrəfruz"-un şerində. 

 

Müqavimət poeziyası , məzlumların nalə və fəryadları poeziyasıdır. Bu poeziya dünyanın müxtəlif ölkələrində istər zülm və narkoluğa qarşı istərsədə təcavüz və işğala qarşı yazılan şerləri ehtiva edir.

Müqavimət şeri, cinayətlər və zülümlərin üstünü açır. Zülmkar və zorakı iqtidarlarda dostaq, işkəncə, harayları boğazlarda həbs etmə, sürgün etmələr və terrorçuluq, Konstitusiyadır. İraqlı şair  "Cavad Cəmil",  "Terror"  başlıqlı şerində deyir:

 

... Addımlarının taqqataq səsi gür-idi

 Səslərinin ölüm dadı var-idi.

 Və gözləri müharibə gecəsinin örpəyi altda 

 Vəhşilər gözlərinə bənzəyirdi

  -      Kimdirlər ? 

  -      Ad lazım deyil

 Gəlmişik bir sıra zadları tanıyasan" .

 Və gecənin sakitliyi

 Bir güllə səsi ilə titrədi

 Və qandan bir künc

 Səmirsiz dolayı düşdü

...

Saralmış cənazə üzərində

Bir tikə kağız tapdıq:

"Qanunun mətni

terrorçular üçün icra olundu" .

 

Ərəb dünyasında fələstin şerini  Müqavimət  Poeziyasının ən aydın nümunələrindən adlandırmaq olar. Fəlstinli şair  "cəbra İbrahim cəbra",  " sürgünlük səhralərində"  ünvanlı şer toplusunda, sürgün edilmədən və xiyantdən söz açır:

 

 Ardıcıl yazları sürgünlük bayırlarında sovuruq

 Gözlərimiz torpaqla donmuş çiyədən dülü olduqda

 Öz eşqimizlə nə edək ? 

 

Müqavimət  şeri, şəhidlik poeziyasıdır. Bir baxın suriyalı şair, Səniyə Salehin  "şəhidlər şeypuru"  şerinə:

 

 Ey qəhrəmanlar ! 

 Bu sizin qanınızdır:

 Mənim qəlbimdə 

 Meteroyitlər kimi cumdu

 Və mənim eşqimi alovlandırdı

 Hansı bədən bu qanla təthir olmaz ? 

 

Şəhidlik, dünyanın bütün şairləri nəzdində üstün və dəyərəlidir. Çili şair  "Ale Xandrogazəla"  öldürülmüs çili müğənni “Victor Jara”-nın matəmində deyir:

 Onu sonsuz köçəri addımlarında tapırıq 

 Onun sızğın zümzüməsi

 Axşam çağına bənzər

 Qitələrin zəhərli yuxusunu çaşdırır

 O ayaq yalın yerlilərin irsi

 Latin xalqının taysız oğlu:

 Victor Jaradır.

 

Müqavimət  poeziyasının şairi, qara ümüdsizlik buludları arxasından sabahın üfüqünü görür. O, gahdan QURAN-nın vədlərindən ilham alaraq haqqın batilə olacaq son qələbəsinin vədini xatırlayır. İraqlı sürgün şair  "Ədnan Əzzaiiğ"  deyir:

 

 Tarix kitablarını varaqlayıram

 Barmaqlarım qana batır

 Hər zaman,

 Bir  diktatorun hekayəsini bitirdimsə

 Mühafizəçilər məni siyahiyə doğru rəhbərlik etdilər

 Bəlkə orada qorxudan titrəyəm.

Ay genrallar !

Ay genrallar !

Nələr ətediniz röyalarımızla?! 

Biz günəşə əl edərkən

Siz

Çəkmələrinizlə boynumuza təpik döyüb ötürsünüz.

 

Müqavimət  şairi, azadlığı təmcid edir və ona mədihə yazır. O zülmün qara buludları arxasından azadlığın parlaq günəşinin çıxması arzusunu bütün şerində yayır. Azadlıq, Müqavimət  poeziyasında, mələkədir, peğəmbərdir, Yaşayış ruzgarıdır və şair onu axtararaq canını itirməyə belə razıdır. İraqlı şair  " Əhməd-Əlsafı-Əl-Nəcəfı"  (1977 – 1984 ) "Əbədı Azağdlıq"  başlıqlı şerində deyir:

 

 Öləndən sonra

 Məni səhralərə buraxın

 Nə güzəldir mənim səhralərdə yaşayıb ölməyim

 Məni qəbir dustağına atmayın

 Ölümdən sonrada dustaqdan nifrətim var

 Bədənim leş yeyənlərlə şirlərin yeməyi olan an

 Mənimlə bərabr hər tərəfdə seyr və səyahətə çıxmış

 Bədənimin əczasını görəcəksiniz

 Diriliyimdə də can vermişəm

 Ölümümdən sonra doğrulan bu misilsiz səfərdən ötrü.

 

Müqavimət  şairi, öz vətənindən sarı vürğündür. bu şairlər və yazıçılar avarə və sürgün olduqda daha çox vətən nisgilini yaşayırlar. bu nisgil fəlstin şairlərinin şerində daha çox gözə çarpır.

 Yafa , sabah biçin vaxtı sənə yaxınlaşacağam

 Uluz quşuyla bərabr

 Baharla bərabr

 Sürgünlərdən və dustaqlardan qayıdan dostlarımla bərabr

 Analarla bərabr

 Hörümçəklərin qida zamanı

 Bura yirmi nömrəli sığınacaqdır

 Halımız hələ yaxşıdır

 Və ailəmizlə avarə dostlar

 Uzaq şifrəsilərdən qühüm əqrabalarını

 Salamlayırlar

 

Fəlstinin nasirə kəndidən olan  " cəbra ibrahim cəbra  "  ana vətənə xitabən, vətənin sərbst çağları və uşaqlıq xatirələrindən danışır:

 Ay bizim torpaq

 Gəncliyimiz bir röya kimi

 Səndə

 Portağal ağacı kölgəsində

 Fermadalarda badam ağacları içində 

 keçdi

 İndi bizi yada sal 

 Səhralar taxılları

 Və daşqın dağlar arasında sərgərdanıq

 

Gələcək nəsilin kimliyini itirməsi, Müqavimət şairinin əsas narahatlığıdır. milli Həssaslıqların get-getdə azalıb aradan getməsi  Müqavimət  şairi ölümə daldırır. bulğarıstanlı məşhür şairə "Bəloga Dimitrovka", " qiş tuxumları "  şerində deyir:

 Sürgün 

 Özlüyündən Kötümser olmaq deməkədir

 Özgə dil, sənin hazırlığını inkar edir

 Asanlıqla tapacaqsan:

 karlığı, lallığı.

İslam dünyasında birinci yazılan müqavimət şeri, əbutalibin peyğəmbər və işkəncəyə məruz qalan ilk müsəlmanlar müdafiəsinə yazdığı poyemadır. Eləcə islam dünyasında döyüş səhnəsində oxunan birinci şer, cənab həmzə seyyidi-şşühədanın  adına qeyd olunub. Sonralar isə  " həssan-ibni-pabit "  kimi şairlər peyğəmbər və onun köməkçilərinin müdafiəsində şerlər yazmışlar. " İbni-hişam"  yazır: peyğəmbər bu şerləri yaxşı qimətləndirirdi.

 

  Aşura günü imam hüseyn (ə)-ın əshabi tərəfindən dilə gələn rəcəzləri müqavimət poeziyasının ən gözəl nümunələri kimi adlandırmaq olar. Bu günü "yəzid-ibni-məfrəğ"  tərəfindən oxunan şerlər o cümlədəndir. Ancaq aşurada həzrət imam hüseyn (ə)-ın oxuduğu şerlər bu ədəbi janrın ən üstün, qalarğı və məna çalarlarını ehtiva edən nümunələrindəndir:

 

الموت خیر من رکوب العار

والعار اولی من دخول النار

 

Ölüm zəlil yaşamadən yaxşıdır

Və zəlillik oda daxil olmadan üstündür

Aşurada həzrət imam hüseyn (ə), aşura günü 34 rəcəz oxuyub özü və yar o ənsarının haqlı olduğunu fəryad etmişdir.

Sonralar  " şiəliyin mənliyini" təmsil edən, aşura mərsiyə ədəbiyyatı ərəb dünyası, iran və azərbaycanda zülmə qarşı çıxan  Müqavimət  şeri və məzlumdan müdafiə etemə naminə dini şer kimi tanındı.

 

 Dərbənədli “Qumri” imam hüseyn  (ə)-ın dilindən deyir:

 

 Əz bəski çox susuzdu zira’ati mülki din

 Qan barişindən ötrü müsəllayə gəlmişəm

 

 

Bu sahədə yazılan ən gözəl və məşhür şerlərdən biri, Ustad “Şəhriyar”ın şeridir:

 

Hüseynə yerlər ağlar, göylər ağl ar,

Bətuli-Mürtəza Peyğəmbər ağlar.

 

Hüseynin nohəsin "Dilriş" yazanda,

Müsəlman səhvidir ki, kafir ağlar.

 

Kor olmuş gözlərin qan tuttu Şimrin,

Ki görsün öz əlində xəncər ağlar.

 

Hüseynin köynəyi Zəhra əlində,

Çəkər qeyha qiyamət, məhşər ağlar.

 

Atanda Hərmələ ox Kərbəlada,

Görəydin düşmən ağlar, ləşkər ağlar.

 

Qucağında görəydin Ümm-ü Leyla,

Alıb naşı Əliyy-i Əkbər ağlar.

 

Rübab, nisgil döşündə süd görəndə,

Əliyy-i Əsğəri, yad eylər ağlar.

 

Başında kakül-i Əkbər həvası,

Yer ağlar, sünbül ağlar, ənbər ağlar.

 

Yazanda Al-i Taha nohəsin mən,

Qələm gördüm sızıldar, dəftər ağlar.

 

Əli, şaqq-ül qəmər, mehrap tilit qan,

Qulaq ver, məscid oxşar, minbər ağlar.

 

Əlidən "Şəhriyar", sən bir işarə,

Qucaqlar qəbri, Malik Əştər ağlar.

 

 

Iranda Mərsiyə Ədəbiyyatı, müqavimət poeziyasının güclü qollarından olaraq, müxtəlif şairlər vasitəsi ilə günü gündən inkişaf edib və çoxlu şairlər farsca və Azərbaycan türkcəsində yazılan şerlərlə bu janrı nümayəndəlik ediblər.

 

Fars dilində “Aşura Şeri”nin güclü nümayəndələri olmuşdur:

Məcd-əd Din  Əbu-əl-Həsən Kəsai Mərvəzi: 4-cü əsr, Şəms-əl-Şüəra kəmal-əd Din Möhtəşəm Kaşani: 10-cu əsr, Mirza Nurullah Umman Samani: 13-cu əsr, Nəyyir Təbriziyə məşhur olan "Atəşkədeyi Nəyyir" əsərinin sahibi Mirza Muhəmməd Təqi Mamağani: 13-cü əsr.

 

Təbriz, Ərdəbil və Marağa kimi şəhərlərdə isə, iranın mərsiyə ədəbiyyatının zəngin nümayəndələri olub və Azərbaycan türkcəsində şerlər yazıb yaradıb bu janrın dirçəlişi və həyatının davamına səbəb olublar:

Mulla Hüseyn Dəxil Mərağeyi, Mirza Mehdi Şukuhi Mərağeyi, Abolhəsən Raci Təbrizi, Kərim Ağa Safi Təbrizi, Məşhədi Əli Əsğər Delriş, Hacı Rza Sərraf Təbrizi, Tacül-Şüəra Abbasquli Yəhyəvi, Rəhim Münzəvi Ərdəbili, Seyyed Rza Hüseyni Sə’ədi Zaman və Ustad Mohəmməd Abid Təbrizi bu kimi şairlərin ən adlımları olublar. Eləcə də, bu janr Qafqaz və Anadoluda yaşayıb, Əhl-Beyt şairləri vasitəsi ilə qələmə alınan zəngin şerlərlə zühurə gəlib öz həyatına davam edir:

Mirza Mohəmməd Təqi Qumri Gulzari Dərbəndi, Şeyx Əli  Tuti Nardarani, Nəcməd-din Dərbəndi, Qasım Bəy Zakir, Haşım Bəy Saqib, Şovqi Əfəndi, Hüseyn Yalçın, Hacı Mail Əliyev Bakuyi, Hacı Ələmdar Mahir, Hüseyn Atam, Kamil Sərbəndi, Yaşar Cahid və Elşən Xəzər kimi şairlər, qeyd etdiyimiz sıradandırlar.

ARDI VAR…

Novruz bizə bahar gətirdi. Bahar yağışın və suya çağırışın müjdəsidir. Yağış sevən buludların hönkürtüsündə göyün tərifidir. Zurnalarda ildırım geyinmiş çoban kimi çalınır. Gəlin dünyaya sevgi dolu gözlərlə baxaq. Sevgi yağacaq.

و جعلنا من‌الماء کل شیء حی.

İran mədəniyyətində baharın gəlişi və həyatın çiçəklənməsi ilin təsliminə və yeni ilin əvvəlinə təsadüf edir. Təbiətin ölümcül yuxusunun sonu və tövhidin mahnısı olan yaşıllıq və bitkilərin böyüməsinin başlanğıcı, axının tərənnümündə və cingiltili səsin və sərvin ucalığında.

Bahar, dünyadakı ölülərin dirilməsi və əks-sədası olan nəşr gününün təmsil olunması ilk günü əks etdirir. Təbiətin baharında Yaradanın əlamətlərinə təfəkkürlə baxmaq nə qədər yaxşıdır.

 فَانْظُرُوا کَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ.

Ey göylərin, yerin, küləklərin və yağışların Allahı!

Ey ürəklərin və görüntülərin dəyişdiricisi!

Ey gecə və gündüz planlayıcısı!

Ey əhval-ruhiyyəni bərpa edən!

Amin.

Mehdi Nalbandi

 1 Farvardin 1400

21  Mart 2021