ƏDƏBİYYAT VE KÜLTÜR

ƏDƏBİYYAT VE KÜLTÜR (6)

Bazar, 01 Oktyabr 2017 18:13

Çünki sən varımsan, Hüseyn - ŞEİR

Yazan

Əhli-eşqin pürbəhası iftixarımsan, Hüseyn,

Zikri-ismin izzü şövkətdir – vüqarımsan, Hüseyn.

 

Sən müsibət dasitanın qəhrəmanlıqla yazan,

Sərvəri-əhli vəfasən, tacidarimsan, Hüseyn.

 

Bəzmi-fəzlin sahibi sənsən, sənindir bəxşi-lütf,

Geydirən matəm libasın bəxşidarımsan, Hüseyn.

 

Çağlayan əşgim məni məhfuz qılır hər qüssədən,

Çün axan hər damlasında sən fikarımsan, Hüseyn.

 

Kərbəladə dini-İslamın açılmış gülləri,

Dinə can bəxş eyləyən fəsli-bəharımsan, Hüseyn.

 

Cəm edən dünya malın qafil olub, yoxsul köçüb,

Neylirəm dünyanı mən, sən çünki varımsan, Hüseyn.

 

Həqq kim etmiş nəsibim çox inayət – var səbəb,

Hər dua əvvəl sözümsən – etibarımsan, Hüseyn.

 

Gər sığınsam sayənə, heç bir külək yıxmaz məni,

Cümlə aləmlər ara möhkəm hasarımsan, Hüseyn.

 

Kim çıxıbsa zülmə qarşı, ismin olmuş əzbəri,

Zülm əlindən çün bezaram kim, şüarımsan, Hüseyn.

 

Puç olan dünyanı atdım gəldim ey candan əziz,

Çünki səndən keçmərəm – mütləq qərarımsan, Hüseyn.

 

Şahin Qurbanov

İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası

«Dəyərlər» Jurnalistika Məktəbinin məzunu

Cümə, 29 Sentyabr 2017 20:46

Heyrətdə qoyub aləmi rəftarı Hüseynin

Yazan

Heyrətdə qoyub aləmi rəftarı Hüseynin,
Gəlməz dəxi bu aləmə təkrarı Hüseynin.


Aşiqlərin əyləşdi könül təxtinə Mövla,
Eşqə özü zivər, dilə göftarı Hüseynin.


Sərvətdə bu dünyadə Hüseynə çatan olmaz,
Yetmiş iki qurban tək olub varı Hüseynin.


Dəydi bir əmud başına, Əkbər yaralandı,
Şad oldu bu qəmdən vəli, əğyarı Hüseynin.


Əbbas ələmdarı idi dəşti-bəladə,
Zeynəbsə əsirlikdə ələmdarı Hüseynin.


Oxlandı Əli Əsğər o Mövla qucağında,
Rəhm eyləmədi zərrə sitəmkarı Hüseynin.


Asandı mənə bunca bəla – söylədi Mövla,
Çün, seyr eləyir aşiqini Yarı Hüseynin.


Sanki gül açıb yarələri sərvəri-eşqin,
Zəhranı salıb qəmlərə gülzarı Hüseynin.


Ya Heydəri-Kərrar, yetiş Kərbubəlayə,
Bikəsdi Xanım Zeynəbi-qəmxarı Hüseynin.


Göz yaşını seyl eylədi Səccad ağa ey dil,
Qırx il yanıb odlandı diləfkarı Hüseynin.


Allah adını səbt edə kaş, müshəfi-fəxrə,
Şahin, olasan sən də əzadarı Hüseynin.


Şahin Qurbanov

 

Cümə axşamı, 28 Sentyabr 2017 16:14

Azərbaycanın İmam Huseynə (ə) əzadar klassikləri

Yazan

Əzadar klassiklərimizi tanıyırıqmı?

Aradan 14 əsr keçməsinə baxmayaraq, “Kərbəla müsibəti” və “İmam Hüseynin (ə) qiyamı”nın mahiyyəti öz təzəlik və təravətini itirməmiş və sanki dünən yaşanmış bir faciə kimi yaddaşlara, zehinlərə çökmüş, qəlblərdə öz hərarətini qoruyub saxlamışdır.

Görəsən bu məhəbbətin və hərarətin sirri nədədir?

Bunun sirri hər şeydən öncə bu məzlumanə və İlahi qiyamın həqqaniyyətində, sonra da Əhli-beyt (ə) və onların şanlı yolunu izləyənlərin mümkün olan hər vəsilə və imkandan yararlanaraq bu qiyamın mahiyyətini açıqlayıb, yaşatmalarında və hidayət məşəlinin sönməməsi üçün hər növ cəfaya dözmələrindədir.

Bəli, Kərbəla adını yaşatmaq-cihadı, əmr be mərufu, nəhy əz münkəri və şəhadət eşqini yaşatmaq deməkdir.

Aşuranı yaşatmaq – izzəti, şücaəti, səbri və ixlası, vəfa və sədaqəti, Haqqa təslimiyyət və rizanı yaşatmaq deməkdir.

İmam Hüseyni (ə) yaşatmaq – Peyğəmbərin (s) təbliğini, vəsiyyətini və əmanətini yaşatmaq deməkdir.

Unudulmaz və bənzərsiz Kərbəla müsibəti haqqında günümüzə qədər müxtəlif dillərdə -bənzəri bəlkə də heç bir hadisə haqqında görülməmiş, minlərcə şer və məqalələr, ədəbi əsərlər, kitablar yazılmış və insanlığa çatdırılmışdır.

Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında Kərbəla müsibəti ilə bağlı qələmə alınmış yazı nümunələrinə gəldikdə qeyd etmək lazımdır ki, hələ Füzuli dövründə yazılan mərsiyə və növhə şeri sonra böyük vüsət tapmış və Füzulidən sonra bir çox Azərbaycan yazarları bu şer növünə rəğbət göstərərək, dəyərli nümünələr ərsəyə gətirmişlər.Bu baxımdan 19-cu əsr Azərbaycan ədəbiyyatının əsas hissəsini mərsiyyələrin təşkil etdiyini desək yanılmarıq. Əslində bu mövzunu bir yazıda tam şəkildə araşdırmaq qeyri mümkündür. Amma təkcə onu demək kifayətdir ki, 19-cu əsrdə 50-dən çox yazar fars və Azərbaycan dillərində növhə və mərsiyələr yazmışdır. Xalqımızın sevimli şairləri Abbasqulu Ağa Bakıxanov, Seyid Əzim Şirvani, Qasım Bəy Zakir, Mirzə Ələkbər Sabir, Xurşudbanu Natəvan və s. də onların sıralarında yer almaqdadır.

19-cu əsr Azərbaycan ədəbiyyatında Kərbəla haqqında yazılmış yazı nümunələrini incələdikcə məlum olur ki, bu nümunələrin tam əksəriyyəti nəzmlə yazılmışdır. Digər maraqlı cəhət isə odur ki, Füzuli və onun çağdaşlarından fərqli olaraq yazılan növhə və mərsiyələrdə, qəzəl və qəsidələrdə Kərbəla vaqiəsinin səbəb və mahiyyətindən daha çox, Kərbəla qiyamında iştirak edən (və hətta iştirak etməsi dəqiq məlum olmayan) fərdlərin tərənnüm və vəsfinə daha çox yer verilir.

Misal üçün Azərbaycan şairlərinin mərsiyə divanlarında “Şəhrəbanu”nun (İmam Hüseynin (ə) xanımı) əhvalatı və onun Kərbəlaya getməsi haqqda çoxlu şerlər var. Bu fakt tarixi nöqteyi-nəzərdən şübhəli olsa da, bizim üçün maraqlı olan Azərbaycan yazarlarının mərsiyələrində təkrar-təkrar yer almasıdır.

19-cu əsr Azərbaycan klassiklərindən biri olan Abbasqulu Ağa Bakıxanov mərsiyə və bu tip qəzəllərini Qüdsi təxəllüsü ilə yazmışdır. Onun yazdığı beytlərin əksəriyyətinin cavan Əli Əkbərin mədhinə həsr olunduğunun şahidi oluruq:

Kərbəla, saxlagilən nəşi-Əliəkbərimi,

Verirəm çünki əmanət sənə gülpeykərimi.

Qasım Bəy Zakirin beytlərində isə daha çox Əhli-beyt (ə) xanımlarına ehtiram hiss olunmaqdadır:

Dəxi Zakiri hesab et səgi-kuyi-Kərbəladən,

Behəqi-fəğani-Zəhra, behəqi-əzab Zeynəb.

Şairə xanım Xurşudbanu Natəvan isə beytlərinin birində özünü Xanım Fatimeyi-Zəhranın (s.ə) kənizinə nisbət verərək bunları deyir:

Fatimənin kənizi, bu qissəni eylə kim, tamam,

Bir-birə dəydü mərdü zən, şurə gəlibdü xasu am,

Növhə edər bu Natəvan, rüzü şəb ağlayar müdam,

Tapmasa bir dəri-nicat, dari-bəqayə gəlməsün.

Seyid Əzim Şirvaninin isə mənsub olduğu Əhli-beytin (ə) müsibətinə özünəməxsus matəm saxlamasını və yad etməsini aşağıdakı beytindən aydın görmək mümkündür:

Ağla bu matəmdə, ey Seyyidi-bəxti-qarə,

Nəzm elə bu matəmi, şövq ilə sübhü məsa.

Əcrini axır verir padşəhi-Kərbəla,

Həşrdə fəryadına şafeyi üsyan gəlir.

Məhz Seyid Əzim yaradıcılığlında bütün Kərbəla iştirakçılarıının adlarının birər-birər çəkilməsinin və onların ayrı-ayrı mədh olunmasının şahidi oluruq:

Doğrandı bu gün Ovn Əli, Fəzl ilə Cəfər,

Qəltan olub al qanına Əbbasi-dilavər,

Qasim boyanıb qanına həm, Əkbərü Əsğər,

Məqbul ola, ey, dust, bu qurbanı Hüseynin.

Bu şairlərin siyahısını çox uzatmaq olar, amma bir məqamı da vurğulamaq yerinə düşər ki, bir çox şairlər bu növ şerlərini, qəzəl və qəsidələrini təxəllüslə yazmışlar ki, onların əsl adları sual altında qalmaqdadır?!

Azərbaycan ədəbiyyatında Kərbəla müsibəti ilə bağlı ürək yanğısıyla yazılmış bu yazı nümunələri əsrlərdən bəri Azərbaycan xalqının Əhli-beytə (ə) olan sevgisinin bariz nümunəsi olaraq bu millətin avamından tutmuş aliminə qədər Əhli-beyt (ə) arasıda qırılmaz rabitəsinin olduğunu sübut edir.

Lakin 70 illik sovet hakimiyyətinin milli və mənəvi dəyərləri aradan aparmaq siyasəti nəticəsində bu kimi çox həqiqətlər xalqdan gizlədilmiş və sözün əsl mənasıda inanc sahibi- ziyalılarımız, dühalarımız, şair və yazıçılarımız xalqa tam başqa bir cilddə (ateist, mürtəd kimi) təqdim olumuşdur. Bunu satirik şair Mirzə Ələkbər Sabirin misalında yəqinliklə söyləyə bilərik. Belə ki,

Sabira, hər il əza saxla Əliəkbərə sən,

Kərbəladə gədib ağla o şahi davərə sən,

Gəl qiyamətdə bu cəm ilə səfi, məşhərə sən,

Qalma həsrət iki dünyada bu mövla üzünə

söyləyən şairi, xalqa

Cin görürəm, şeytan görürəm qorxmuram,

Harda müsəlman görürəm qorxuram

misralarının müəllifi kimi tanıtdırmışlar. Halbuki şair bu tip satirik şerləri ilə dövrünün cahil, İslamı gözdən salan, üzdəniraq “din xadimlərini” ifşa etmişdir.

Allah Təala öz qələmləri ilə, xütbələri ilə, avazları ilə və ən azından öz göz yaşları ilə İmam Huseynə (ə) əzadarlıq edənlərə İmam Hüseynin (ə) şəfaətini nəsib etsin. Amin!

Sonda bunu qeyd etməyi özümə vacib bilirəm ki. əgər biz bir millət olaraq yenidən Nəsrəddin Tusilər, M.Füzulilər, Seyyid Əzimlər, Əbuturablar, Məhəmməd Əminlər yetişdirməyə niyyətliyiksə, mütləq və mütləq öz milli, dini kimliyimizə qayıtmalıyıq.


Aygün Kərim

İmam Sadiq (ə) adına İslam Maarifi Akademiyası

«Dəyərlər» Dini Jurnalistika Məktəbinin məzunu

 

İran İslam Respublikasının müasir şairlərinin 31 şer əsəri "Dostun evi haradadır?" adlı kitab formasında Azərbaycan türkcəsində nəşr edilib.

İRİB-in Bakı ofisinin verdiyi məlumata görə, İİR-in Azərbaycan Respublikasındakı mədəniyyət ataşesi Əsğər Farsi bu xəbəri verərək deyib: Bu kitabda Nima Yuşic, Sohrab Sepehri və Qeysər Əminpur kimi müasir şairlərin şerləri Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin nəşriyyatının əməkdaşlığı ilə çap edilib və İran ədəbiyyatı ilə maraqlananların ixtiyarına verilib. 

Farsi deyib: Bu təşəbbüsdə məqsəd İranın müasir ədəbiyyatı ilə maraqlananları İranda ictimai, siyasi prossesi özündə əks etdirən əsərlərlə tanış etməkdən ibarət olub

Çərşənbə axşamı, 26 Sentyabr 2017 12:58

Məhərrəm şeiri - Əbulhəsən Raci Təbrizi

Yazan

Belә әhd eylәmişәm, ey bacı, cananım ilәn,

Әrseyi-Kәrbübәladә boyanım qanım ilәn.

 

Çünki bu cami-әcәldә şәkәrü şәhdim var,

Bu sәbәbdәn susuz ölmәkliyә çox cәhdim var,

Alәmi-zәrrdә canan ilә bir әhdim var,

Varam öz eylәdiyim әhd ilә, peymanım ilәn.

 

Bacı, әhdim budu bu çöldә gәrәk qanә batam,

Qanımı Әkbәrimin qanına şövq ilә qatam,

Can verib tәşnә, gәrәk isti qum üstündә yatam,

Cismi-mәcruhim ilә, sineyi-suzanım ilәn.

 

Qan içindә elәyim hәqq ilә bir razü niyaz,

Budur әhdim ki, quram burda gәrәk mәclisi-raz,

Can verәn vәqtdә meydanda qılam, bacı, namaz,

Dәstәmazım ola bu şәrt ilә öz qanım ilәn.

 

Düşdü İbrahim әgәr şövqi-hәvayi-eşqә,

Etmәdi tab, vәli dәrdü bәlayi-eşqә,

Bircә qurban ilә gәldi o, Minayi-eşqә,

Gәlmişәm mәn bura yetmiş iki qurbanım ilәn.

 

Çәkmәrәm dәm, dәmi-şәmşirdә, şәmşir nәdir,

Xәncәrü tiğ nәdir, nizә nәdir, tir nәdir,

Mәclisi-vәslә qәdәm qoymağa tәxir nәdir,

Mәn bu bәzmә gedirәm başım ilә, canım ilәn.

 

Zövrәqi-cismimә var lücceyi-xun içrә nicat,

Tәşneyi-eşqә verir suzi-әtәş abi-hәyat,

İçmәrәm gәr tuta dünya üzünü abi-Fәrat,

Bәzmi-vәslә gedirәm bu lәbi-әtşanım ilәn.

 

Hәq yolunda susuz ölmәk demә zәhmәtdi mәnә,

Gözümә ox dәyә gәr, eyni-mәhәbbәtdi mәnә,

Alәmi-eşqdә hәr zәhmәti rahәtdi mәnә,

Dözәrәm yüz belә zәhmәtlәrә bir canım ilәn.

 

Çәkmәrәm minnәt әdudәn, çәkәrәm bu әtәşi,

Bacı, eşq alәminin çoxdu belә keşmәkeşi,

Sәni bazarә çәkәrlәr çü әsiri-hәbәşi,

Şami-şum içrә әyali-şәhi-mәrdanım ilәn.

 

Әhli-Kufә yetirir zülmünü itmamә, bacı,

Bәdәnimdә dәxi qoymazla qala camә, bacı,

Nizәlәrdә apararlar başımı Şamә, bacı,

Bәdәnim yerdә qalar peykәri-üryanım ilәn.

 

Şamdә mәclisi-işrәt qurular, söz demәrәm,

Kuçәvu bamdә sәf-sәf duralar, söz demәrәm,

Xeyzüran çubu nә qәdri vuralar, söz demәrәm,

Bәzmi-әğyardә mәn bu lәbü dәndanım ilәn.

 

Zeynәb әrz eylәdi:--Qardaş, bilirәm ruzi-cәza

Sәn ilә hәşrә gәlir başlar әlindә şühәda,

Üsәranı başıma cәm edәrәm mәn dә, әxa,

Gәlәrәm mәhşәrә bu zülfi-pәrişanım ilәn.

 

Ümmәtә cümlә şәfaәt edәrәm mәn sәn ilә,

Kәrbәladә bulaşan qanına pirahәn ilә,

Şimri-dunun yaxasından tutaram şivәn ilә,

İstәrәm qanını bu çaki-gәribanım ilәn.

 

Ya hüseyn, hövli-qiyamәtdә yetiş imdadә,

Raciyәm, bircә ümidim sәnә var üqbadә,

Ağlaram, olsa hәyatım nә qәdәr dünyadә,

Gecә-gündüz sәnә bu dideyi-giryanım ilәn.


Əbulhəsən Raci Təbrizi

Çərşənbə axşamı, 26 Sentyabr 2017 12:00

Növhələr və folklorumuz

Yazan

Növhələr ümumən məhərrəmlikdə və Kərbəla faciəsinə dair oxunan şe’rlərdir. Mərsiyə ədəbiyyatı poeziyamızın çox güclü qollarındandır, Fizulidən Şəhriyara qədər az şa’ir tapmaq olar ki Kərbəla faciəsi haqqında növhə söyləməmiş olsun.

Ən məşhur növhə şa’irlərimizdən: Dərbəndli Qumri, Marağalı Dəxil, Qarabağlı Şakı Və Məşhədi Əbdul, Təbrizli Sərraf, Bikəs, Əlaqmənd, Dilsüz, Xaif, Həqir, Raci, Zakir, Safi, Şəhab Və Səhhaf, Arədəbilli Müztər, Tacəşü'əra Münzəvi, Bəyzai Ərdəbili, Gülçin, Zayir, Yəhəvi, Diləriş, Mün'im, Taib, Ənvər, Heyranı, Seyid, Zehni, Qəmnak, Dilxun, Şakər, Əndəlib, Katib, Mübki, Muxlis, Müəzzin, Asim, Yurtçı vb. ad aparmaq olar.

Növhələr umumən əruz-un yüngül bəhrlərində deyilir, bir para dillərə düşən növhələr də var ki hica vəznindədir .

Bunlar umumən Tasua və Aşura günlərində qaradonlu sinə və zəncir vuranların muşay'ti ilə ifa olunar. Belə ki bir bəndi növhəçi xoş avaz ilə oxuyar sonra mü'iyən bir tərci'bənd ya da şahbeyti dəstə əhli birlikdə oxuyarlar.

Növhəxansız dəstələr də vardır. Bu dəstələr ikiyə bölünər. Qabaq dəstədə gedənlər bir ya iki misralıq növhə ya şuar oxuyar, daldakı dəstədə onun qalan hissəsin oxurlar və bu saatlarla davam edər.

Növhələrin musiqisi əza mərasiminə yaraşan qəmli və ağır havalardır. Əbulfəzlin dilindən oxunan rəcəzlər isə umumən qəhrəmanlıq ruhilə dolğundur.

Növhələrin bir parası dillərə düşmüş və xalq ədəbiyyatı xəzinəmizə geçmişdir.

Folklorlaşmş növhələrimizdən bir neçəsi

Səqqa gedib Fəratə

Bir məşək su gətirsin

Ehsandı ya Məhəmmd

Gəl hərayımə əmucan, öldürür məni bu ləşgər

Gül üzün görüm verim can, öldürür məni bu ləşgər.